Arkiv for October 2009

Samtalen

Monday 26. October 2009

tekst: MARIANNE BOGE KARLSEN + aka@uib.no foto: MARIANNE BOGE KARLSEN & ØYSTEIN KUMMEN + aka@uib.no

«Eg har studert politikk, ikkje fiskerisektoren!» Om lag slik ordla han seg, ein av mine medstudentar ei av dei fyrste vekene me var i praksis på ein ungdomsskule. Han er ikkje den einaste med liknande erfaringar.

FYRST EIN GRAD, eller i alle fall 180 studiepoeng med minst to årseiningar, i et undervisningsfag for ungdomsskulen eller vidaregåande. Deretter eit år praktisk pedagogikk. 14 veker teori, 14 veker praksis i skulen. Dette er eit av løpa som kan gjera deg til lærar. Til ein person som skal leggja opp undervising ut frå læreplan, moglege emne og fordjupingsgrad og tida ein har til rådvelde. Som skal snakka til og med menneske som er fleire år yngre og ikkje nødvendigvis like motiverte som våre medstudentar.

EIN TING ER korleis ein lærarstudent taklar møtet med elevane. Ein annan ting korleis me klarar overgangen frå faga me har studert til faga me skal undervisa i. Kva kan me ta med oss frå våre studium til klasserommet og det emnet me skal undervisa i? Vanlegvis plar ein verta meir og meir spesialisert etterkvart som ein klatrar i undervisningssystemet. Så korleis er overgangen attende til grunnskulen? Korleis høver faga ein sjølve har studert med dei emna ein skal undervisa i? Det er dette eg såg på ut frå eigen og to medstudentars erfaringar i løpet av vår fyrste praksisperiode.

Aleksander Vestby Husøy

Aleksander Vestby Husøy
Bachelor i samanliknande politikk og årseining i engelsk
Undervisningsfag: samfunnsfag og engelsk

I ENGELSK PÅ universitetet handlar det om både grammatikk, fonetikk og lingvistikk, og kultur og litteratur, med lik vekt på båe. Når det kjem til undervising i ungdomsskulen har eg brukt det me lærte om grammatikk, men noko forenkla. Fonetikk har med uttale, korleis me fysisk brukar taleorganet. Dette kjem jo inn når ein skal forklara kvifor engelsk har a eller an når det skal vera bestemt form. Det har ei forklarig frå korleis ein uttalar orda som kjem etter, ikkje ei grammatisk grunngjeving. Lingvistikken kjem litt fram i og med at elevane skal læra å forstå engelsktalande frå andre delar av verda, og at engelsk vert talt ulikt på ulike stader og i ulike miljø, altså sosiolingvistikk. Tekstane som elevane les er på eit enklare nivå, og ofte ikkje så lange. Temaet i desse tekstane plar vera stader, historiske hendingar eller personar eller tekstsjangrar. Her kan ein henta inspirasjon frå tekstar frå studiet, stader ein sjølve har vore, eller eigne interesser. Det siste gjorde eg bruk av. Eg har ei stor interesse for fantasylitteratur, og me lærte vekk sjangertrekk og lot elevane skriva eigne tekstar.

I BACHELORGRADEN min er det litt generell sosiologi, samfunnsvitskap, og metodikk frå ex-phil. For dei som ikkje er inne i kva sam.pol. er, så lærer ein om politiske styringsformer, korleis politikk vert drive og kva kriterier som er gyldige for å samanlikna system med kvarandre. Ein ser på kvifor noko fungerer betre i eit system ein stad enn i andre. Til dømes kvifor alle land i Latin-Amerika valde eit system med president, og kvifor dette feila i nesten alle land. Kvifor er den einaste vellukka presidentsstaten USA? Dette er det lite av i ungdomsskulen, og samfunnsfaget er eit svært vidt fag. Eg underviser i geografi, her er det inga dekning i min fagkombinasjon, og grunna utveksling hadde eg ikkje faget i vidaregåande skule heller. I 8. klasse er eit av temaa forvitring, erosjon og korleis fjell vert til. Dette er det vanskeleg å knytta til samfunnsfag, og det skal ein heller ikkje. Når det gjeld historiedelen har me på 9. trinn vore innom den industrielle revolusjon, og her kan ein trekkja inn sosialhistoriske element, for her er det viktig. Likeeins er fordelingspolitikk naturleg å trekkja inn når me har om jordbruk og fiske.

I DIDAKTIKKTIMANE har me særleg vore opptekne av ulike problemsstillingar som går på korleis elevane lærer faget og korleis ein kan læra frå seg. Noko har vore praktisk retta. Lærebokresearch til dømes. Me har sett på kvifor den og den boka er god, og når ein må eller kan gå utanfor boka, for avveksling eller for å få med det boka ikkje dekkjer godt nok. I engelskdidaktikken har me dessutan sett på utviklinga av korleis ein har lært vekk språk. I dag er det å læra engelsk meir likt det å læra norsk. Dei fleste har gode føresetnader av di dei vert eksponerte for det gjennom filmar, fjernsyn og popmusikk. Motivasjonen er også høgare av di ein ser bruksområde, det vert matnyttig. Dette skil engelsk frå dei andre framandspråka. Ellers har eg sakna praktiske døme på korleis ein organiserar ein undervisningstime. Korleis bør inndeling mellom teori og oppgåver elevane gjer vera. Her har eg følt meg litt usikker.

Marianne Boge Karlsen

Marianne Boge Karlsen
Bachelor i fysikk
Undervisningsfag: naturfag og matematikk

MATEMATIKKEN ER vel den som er greiast å forhalda seg til. Det største problemet har vel vore å koma ned på rett nivå sjølve. Det er mykje av det enkle som vert gløymd når faga heiter «funksjonar med fleire variable» eller «differensiallikningar». Då me i ein matematikkdidaktikktime fekk i oppgåve å dividera to enkle brøkar på kvarandre og forklara kvifor me gjorde det på denne måten, oppdaga eg at den oppgåva hadde eg ikkje fått til utan kalkulator. Skræmande, for det er ein teknikk som ein også nyttar når det gjeld meir kopliserte uttrykk. Dette syner vanskane med å kunne forklara til elevane. Det har uansett gått relativt greit. Geometri er det kan hende lenge sidan eg har vore borti, men eg kom raskt inn i det att. Trass alt snakkar me om det som har vore yndlingsfaget mitt sidan barneskulen.

NATURFAGET ER ei anna historie. I den tida eg har vore inne i naturfagsklassar har eg berre undervist i eitt tema som eg har hatt i utdanninga, klassisk mekanikk. Det vil seia tyngdekraft, Newtons lovar og friksjon. Eg har spesialisert meg innan akustikk, eit tema ein knapt er innom. Når eg no har arvelære på 10. trinn og bergartar med 8. er eg på gyngande grunn. Det siste temaet heng saman med ytre og indre krefter som endrar jorda, det vil seia jordskjelv, vulkanar, isbrear og liknande, og overlappar delvis med samfunnsfaget. Me har faktisk nytta samfunnsfagsboka til tider. At både eg og mine medstudentar, som har heilt andre fag, skulle undervisa om isbrear til 8. trinn var ganske rart å oppdaga. Eg har og hatt ein time om ljos. I løpet av 40 minutt hadde eg fortald halvdelen av det eg veit om emnet sjølve. Heldigvis har me didaktikktimar i naturfag saman med dei som har hatt biologi og kjemi, slik at når det har vore døme på undervisningsopplegg, har det vore frå ulike fagområde. I tillegg får ein lært litt når ein snakkar med medstudentar, og så er det berre å setja seg ned og lesa i bøkene og sjekka ut nettsider. Det fins heldigvis mange resursar til oppgåver og øvingar der. Pluss lærarane på skulen, som har undervist i dette tidlegare.

Øystein Kummen

Øystein Kummen
Master i sosiologi og årsstudium i historie
Undervisningsfag: samfunnsfag

SAMFUNNSFAGET i ungdomsskulen er veldig variert, det er emner frå historie, geografi og samfunnskunnskap. I geografidelen er det til dels stor forskjell frå sosiologien, spesielt dei delane som går på kreftene i naturen. Her måtte eg starta frå bunnen av. Nyare historie og samfunnskunnskap, derimot, ligg tett opp mot dei generelle tema i sosiologien og spesialiseringsemna mine, som er økonomisk sosiologi og arbeidssosiologi. Her ligg styrken i sosiologien, han er mindre avgrensa enn andre samfunnsvitskapar. Det dreier seg om sosiale prosessar, årsaker og samanhengar. Dette kan ein overføra til dei fleste tema. Til dømes handla mastergraden min om konsekvensane av kommunikasjonsteknologi i arbeidslivet. Sjølv om det har lite med dampmaskiner å gjera har endringsprosessane og konsekvensane av desse mange likskapstrekk som ein kan nytta når temaet er den industrielle revolusjonen.


EMNER EIN ER INNOM I DEI ULIKE FAGA:

Matematikkfaget: geometri, algebra, statistikk, brøk, likningar med ein ukjend, trigonometri, måling, prosentrekning.

Naturfaget: biologi, geologi, organisk kjemi, geografi, økologi, uorganisk kjemi, fysikk, zoologi.

Samfunnsfaget: nyare historie, samfunnsfag, geografi, geologi, eldre historie,
Engelskfaget: gramatikk, ordforråd, munnleg og skriftleg forståing, produksjon av eigne tekstar.

Ordgyteri

Wednesday 21. October 2009

KONFLIKT:

(fra lat., av confligere ‘støte sammen’)

1. Sammenstøt
2. Strid mellom personer, samfunnsgrupper, stater
3. Uoverenstemmelse mellom interesser, ideer , retninger, følelser
4. En tilstand hvor to eller flere motstridende ønsker, impulser eller motiver er til stede samtidig

Leder

Wednesday 21. October 2009

Konflikter kjem i alle tenkjelege variantar, og som oftast på verst tenkjelege tidspunkt. Dei er ein del av kvardagen, anten me likar det eller ikkje, og somme meiner at konflikter er ein føresetnad for utvikling og læring. Uansett kva fagområde du studerer, vil du møta på konflikter, anten i ditt møte med faget eller mellom professorar og mellom retningar. Eit døme på konflikt i eit fag får me i artikkelen til Mari Hoem om tilhøve mellom sangtekstar og den høglitterære poesien. Vidare finn me konflikter innan politikk og idrett, noko Anders Jakobsen går nærare inn på. Ellers blir det ofte konflikt mellom det ein har studert og emna ein vert sett til å undervisa i for dei som går vegen frå universitetsgrad via praktisk pedagogikk for å bli lærar.

Førre nummer hadde lys som tema, og me fekk diverre ikkje plass til Hanne Eik Pilskog sin artikkel om polarnatt i Arktis. Difor kjem artikkelen med her, som eit døme på kampen for til-veret og gjerne som eit døme på at det me opplever som ein mørk og dyster vinter ikkje er så gale likevel.

God lesing!

Foto: Jon Eikhaug

Foto: Jon Eikhaug

Litteratur – Kunsten å vere neger

Monday 12. October 2009

Are Kalvø – Kunsten å vere neger
Det norske samlaget (1996)

Kvardagskonflikter er gjerne dei vi er minst medvitne om, men likevel tenkjer mest på. Mellom desse er den daglege konflikten mellom Ola Nordmann og hans nye landsmenn. Den gjer seg stort sett dårleg som underhaldning på TV2 ein fredagskveld, og har også vanskeleg for å klare å trekkje til seg merksemd i Dagsrevyen utan at nokon kjem med meir eller mindre gjennomtenkte utspel om korleis ein skal få bukt med integreringsproblema.

Likevel finst det råd for den som vil setje fokus på dette temaet utan å verte stempla, verken som rasist eller naiv innvandringselskar, slik ein gjerne vert om ein blandar seg i diskusjonar om innvandring og kulturkrasj. Ironi, sjølvinnsikt og medfølgjande lydspor som inneheld hits av Thorbjørn Egner og Banana Airlines gjer det mogleg for Kalvø å seie si meining utan at nokon gløymer store delar av den utviklinga forfedrane har stått for sidan fossilet Ida ikkje var eit fossil.

Boka inneheld alt ein framandkulturell treng vite, både om seg sjølve og om dei som er fødde med ski på beina. At den vart skriven i ei tid då ingen visste kven Spice Girls var, gjer den ikkje mindre aktuell i dag. Skiljet mellom «oss» og «dei» er så inngrodd, delvis grunna barnelektyre som teikneseriar om «Krølle – skopusseren som ble negerkonge» og vekebladet Allers sine spanande rapportar frå bushen, at dei ikkje let seg endre på eit drygt tiår.

Kalvø gjer greie for kva ein framandkulturell bør ha i tankane dersom vedkomande ønskjer å verte godteken og kanskje til og med likt av inngrodde nordbuarar. Hovudregelen er at han eller ho bør vere litt eksotisk, det vil seie lite punktleg, lat og slurvete med tannkosten, og viktigast av alt: halde fram med å vere utlending.

Om utlendingen først finn det for godt å kome til Noreg, er hurtig opplæring i norsk skikkar og tradisjonar viktig, noko Kunsten å vere neger gjev eit godt grunnlag for. For at utlendingen verkeleg skal forstå, er dei offisielle unnskuldingane for skikkar som konfirmasjon og julebord unnletne til føremon for dei verkelege grunnane. Dessutan bør utlendingen snarast lære seg å stå på ski; det vil seie å ramle rundt med trebitar på beina medan han eller ho smiler frå øyre til øyre.

Ansvaret for å tryggje ei knirkefri intergrering ligg på innvandraren, som trass alt bør kjenne seg heldig som fekk flykte frå sitt eige land for å kome til Noreg. Alle lyte bør difor leggjast vekk, og verte erstatta med entusiasme, glede og beundring.

At Kalvø treff godt med si forklaring på kva som må til for at kravstore nordmenn skal akseptere innvandrarar som fullgode nordmenn, om enn litt dårlegare på ski enn gjennomsnittet, kjem særleg til uttrykk ved at dette er den einaste av bøkene hans som har vorte omsett til andre språk. Truleg skuldast dette delvis at tyskarar og danskar har same interesse som nordmenn av at innvandrarar skal forstå og tilpasse seg, og delvis at to av dei landa som ligg oss nærast også finn det vanskeleg å forstå kvifor vi nyttar julehøgtida til å ete lutefisk og feste med sjefen.

I det heile er boka ein god guide både for innvandrarar som har vanskeleg for å forstå det norske samfunnet og for innfødde som ønskjer eit nytt syn på seg sjølv og sin haldningar.