INDUSTRIEN FOR DEN SOM KAN BETALA

NAVN: EIRIK AASHEIM
FAG: SOSIOLOGI

LEGEMIDDELINDUSTRIEN GIR INNTRYKK AV AT DEN TENER TIL ALLES BESTE. MEN IKKJE ALLE TENER NOK TIL Å KJØPA DEI LIVSNØDVENDIGE PRODUKTA INDUSTRIEN TILBYR.

DEN GLOBALE legemiddelindustrien omsette i 2005 for 602 milliardar dollar.1 Omsetninga er dobla sidan 1997, og vil truleg passera 700 milliardar dollar i løpet av 2008. Det er gode tider i ein av verdas største industriar. Men ikkje alle har høve til å delta i kjøpefesten av ulike medisinske preparat. Medisinane er enten for dyre, eller så eksisterer dei rett og slett ikkje. Fattige land er ikkje på prioriteringslista til industrien som utviklar medisinar.
Likevel blir dei brukt som billege løysingar når nye produkt skal testast. La oss sjå på nokre aspekt ved legemiddelindustrien som synleggjer maktbalansen mellom rik og fattig i verda i dag.

EI AV DEI største utfordringane innanfor helse og medisin i dag er sjølvsagt kampen mot HIV og AIDS. Også her er det dei fattige landa som har størst problem. I landa sør for Sahara rekna ein i byrjinga av 2000 med at det var omtrent 25 millionar HIVsmitta.2

Medisinen som er tilgjengeleg for å bekjempa epidemien er svært dyr. Eit års forbruk av slike medisinar kosta for få år sidan opp mot 10.000 dollar.3 Då den samla årsinntekta i mange av dei hardast råka landa samstundes låg på rundt 400 dollar, var dette eit misforhold som ikkje kunne gå opp. I mai 2000 vart det gjort eit viktig grep for å gjera medisin til dei fattige landa betre tilgjengeleg. FN-programmet UNAIDS fekk overtala fem store legemiddelfirma til å samarbeida om eit prosjekt som skulle gjera HIV-medisin tilgjengeleg for forbrukarar i fattige land. Dette gav raskt resultat, og prisane vart redusert opp mot 90%.4

MEN KOR LENGE kunne harmonien over denne prisreduksjonen vara? Ikkje lenge. Sjølv med kraftig rabatt på medisinane kunne ikkje Sør-Afrika ta rekninga, og opna for importering av kopimedisinar som braut med dei internasjonale patentlovene.

Legemiddelindustrien raste, og 39 firma stemna Sør-Afrika for retten for å få slutt på import av kopimedisinen. Dermed reiv industrien ned all goodwill dei hadde opparbeida seg gjennom UNAIDS sitt rabattprosjekt. Verdsopinionen var rasande, og Nelson Mandela anklaga industrien for å setta profitt framfor menneskeliv. Protestane medførte at søksmålet vart trekt tilbake.
I dag kostar eit årsforbruk av HIV-medisin rundt 150 dollar,5 takka vera ein kamp Sør-Afrika med hjelp av verdsopinionen tok.

SJUKDOMMAR SOM først og fremst er eit problem i fattige delar av verda blir langt på veg ignorert av legemiddelindustrien. Derimot vert det satsa tungt på mindre alvorlege og bagatellmessige lidingar som er utbredt i rike land. Økonomisk profitt vert prioritert framfor helseprofitt. Av tusenvis nye medisinar utvikla dei siste åra omfattar berre 1% av desse tropiske sjukdommar som sovesjuke og leishmaniasis.6 Det fins heller ikkje vaksiner for til dømes malaria, og det er også lite forsking på dette. Investeringar som har dårlege prognosar for å lønna seg er lite attraktive forskingsobjekt for legemiddelindustrien.

OM FATTIGE LAND ikkje er fokusområde når det gjeld satsing på nye legemiddel, er soga ei anna når det kjem til utprøving av nye preparat. Det er billeg å testa ut medisinar i fattige land. Det veit industrien å nytta seg av. Mange etiske spørsmål kan reisast når testing av nye medisinar skal utførast. Er det feil å testa ut medisinar på fattige folk dersom alternativet er inga behandling i det heile? Er det ikkje betre å prøva ein beta-versjon av eit preparat dersom dette er det einaste alternativet? Ei sak som fekk stor merksemd for nokre år sidan aktualiserte fleire spørsmål av denne typen.

I 2001 GJENNOMFØRTE det amerikanske selskapet Discovery Laboratories Inc. (D-Lab) eit testopplegg med sin nye medisin Surfaxin mot luftvegssjukdommen ARDS.7 D-Lab ønskte ikkje å gjennomføra testen i USA, årsaka til dette var den kontroversielle testmetoden dei hadde tenkt å bruka. Dette var eit såkalla «Placebo Control Design», noko som medfører at halvparten av testpersonane får behandling med medisin, medan den andre halvparten får behandling med placebo-preparat, i dette tilfellet vanleg luft. Alternativet til denne testen ville vore den betydeleg dyrare, men meir humane, metoden «Active Control Design», noko som medfører at det nye preparatet blir testa opp mot allereie eksisterande medisin. D-Lab valde det billegaste alternativet og rekrutterte 650 personar i Bolivia, Mexico, Peru og Ecuador til å delta i undersøkinga. Så sette dei i gang med utprøvinga, der altså halvparten av deltakarane berre fekk vanleg luft som behandling.

OGSÅ DENNE SAKA vart raskt kontroversiell. D-Lab forsvarte seg mot kritikken med at det trass alt var 50% sjanse for at ein fekk medisinsk behandling dersom ein var med i undersøkinga. Alternativet ville vore inga behandling i det heile. Dette kyniske argumentet måtte til slutt vika, og medisin vart gitt til alle testpersonane gjennom «Active Control Design»-metoden.

Surfaxin-saka er eit godt døme på kva etiske utfordringar medisinforsking byr på. Ikkje minst viser den kva økonomiske interesser som styrer kva metodar som vert brukt ettersom kven testpersonane er.

SOM EIN SER er det fleire grunnar til å vera kritisk til den globale legemiddelindustrien. Den manglande viljen dei viser til å la fattige land få bruka kopimedisinar i naudstilfelle, forsking på bagatellmessige framfor livstruande sjukdommar og ikkje minst testmetodane dei til tider brukar i fattige land.

LEGEMIDDELINDUSTRIEN er sjølvsagt livsnødvendig for alle, uavhengig av kven og kvar ein er. Det er openbart at desse selskapa har gjort, og gjer, mykje godt for menneskeheita. Akkurat derfor er det viktig å vera på vakt når industrien ikkje forvaltar si enorme makt på ein god måte. Dette er eit spørsmål om liv og død for millionar av menneske. I tillegg er det ein faktor som påverkar global utvikling. På bakgrunn av dette er det beklageleg at det er folk utan pengar som blir taparane av ein søkkrik industri sin praksis.

NOTER:

  1. http://www.imshealth.com/ims/portal/front/articleC/0,2777,6599_3665_77491316,00.html (27.03.06 kl.12.47).
  2. Hawthorne, Fran (2003): The Merck Druggernaut. s.207
  3. Ibid s.207
  4. Ibid s. 209
  5. The Economist 02.07.05. s.78
  6. Gasper, Des (2004): The Ethics of Development. s. 6
  7. For grundig gjennomgang av Surfaxin-saka, sjå Thomas Pogge sin artikkel ”Testing Our Drugs on the Poor Abroad (.doc)”. (29.03.06 kl.15.56).

Legg igjen en kommentar

Du må være innlogget for å kunne legge igjen en kommentar.